Odkrycie samodzielności
Moment, w którym dziecko odkrywa swoją autonomię, bywa sprawdzianem cierpliwości dla rodziców i opiekunów. Wspieranie samodzielności na tym etapie wymaga od dorosłych dobrej organizacji czasu, spokoju oraz emocjonalnej równowagi.
Z perspektywy psychologii rozwojowej jest to jednak kluczowy czas dla formowania się poczucia własnej wartości u malucha.
Z czego składa się samoocena?
Na fundament pozytywnej samooceny dziecka składa się poczucie:
• kompetencji,
• autonomii,
• tożsamości.
Kształtuje się ona na podstawie doświadczeń oraz sygnałów płynących ze środowiska, a znaczący wpływ na ten proces ma postawa rodziców i opiekunów.
Wsparcie w słowach i działaniach
Wsparcie w kształtowaniu pozytywnej samooceny nie wynika z samych pochwał, które rodzic czy opiekun wypowiada w stronę dziecka. Ważnym dopełnieniem wzmacniających słów jest zapewnienie maluchowi możliwości działania.
Rozwiązanie problemu bez pomocy opiekuna zdecydowanie wzmacnia poczucie skuteczności i samodzielności. Ma to bezpośredni wpływ na motywację i podejmowanie dalszych prób radzenia sobie z wyzwaniami.
Dlaczego warto dawać przestrzeń?
Gdy dorosły stara się wyręczać dziecko już przy pierwszej przeszkodzie, przestaje ono:
• eksperymentować,
• uczyć się na błędach,
• w sposób samodzielny radzić sobie z trudnościami.
Z czasem pojawia się bierność oraz poczucie bezradności wobec wyzwań. W przypadku wykonywania zadań wyłącznie z pomocą opiekuna poczucie sukcesu u dziecka znacznie spada.
Współistniejące emocje rodzica lub opiekuna
Opiekunowi bywa trudno wycofać się i pozwolić dziecku na doświadczenie frustracji z powodu nieudanych prób.
Pojawiające się porażki nasilają odruch natychmiastowej pomocy u rodzica. Jednak samodzielne przezwyciężanie trudności stanowi kluczowy element drogi do budowania stabilnej i pozytywnej samooceny.
Jaki wpływ mają pochwały?
Postawa rodziców w tym procesie jest niezwykle istotna, szczególnie w perspektywie wykorzystywania pochwał i krytyki.
Pochwały stanowią bardzo ważny element rozwoju dziecka. Wpływają między innymi na jego:
• motywację,
• zaangażowanie,
• budowanie poczucia własnej wartości.
Choć z założenia mają wzmacniać radość z sukcesu, to stosowane zbyt często lub w sposób wyolbrzymiony mogą uzależniać od zewnętrznej aprobaty i obniżać odporność na frustrację przy doświadczaniu trudności. Warto więc zadbać o to, aby były one adekwatne do sytuacji.
Krytyka a budowanie pozytywnej samooceny u dziecka
Nadmierna krytyka hamuje rozwój pozytywnej samooceny u dziecka. Gdy opiekun stawia zbyt wysokie wymagania i często ocenia, maluch przejmuje ten wzorzec i wykazuje krytyczną postawę zarówno wobec siebie, jak i innych.
W konsekwencji zaczyna przesadnie unikać sytuacji, które mogą skutkować popełnieniem błędu.
Co zrobić, aby budować pozytywną samoocenę u dziecka?
Budowanie pozytywnej samooceny to długotrwały proces wymagający cierpliwości i konsekwencji w działaniu.
Szczególnie pomocne są w nim:
• przestrzeń na samodzielność,
• akceptacja frustracji i prawa do popełniania błędów,
• docenianie wysiłku i wytrwałości zamiast samego rezultatu,
• dopasowanie poziomu trudności zadań do wieku oraz możliwości dziecka.
Czego należy unikać?
Warto natomiast unikać:
• wywierania presji i zmuszania do poszczególnych aktywności,
• surowej krytyki,
• wyręczania dziecka i zbyt szybkiej pomocy w rozwiązywaniu trudności,
• nieadekwatnych pochwał.
Zamiast tego dorosły powinien być wsparciem emocjonalnym, dającym przestrzeń do nauki i popełniania błędów.
Sprawdzian codzienności
Rutynowe czynności, z którymi dziecko ma styczność w ciągu dnia w żłobku, tworzą idealne możliwości do budowania fundamentów pod przyszły rozwój samooceny.
Mogą być to z pozoru proste czynności, takie jak:
• samodzielne mycie rąk,
• podejmowanie łatwych wyborów, gdy jest taka możliwość,
• sprzątanie zabawek,
• pomoc w wycieraniu rozlanej wody.
Link do pobrania darmowego e-booka TUTAJ
