Czym jest zabawa symboliczna?
Zabawa symboliczna stanowi jeden z kamieni milowych w rozwoju małego dziecka.
Pojawia się zazwyczaj około 24. miesiąca życia i polega na wykorzystywaniu wyobraźni do nadawania rzeczom zupełnie nowych funkcji czy znaczeń. Często określa się ją jako zabawę „na niby”. Główną rolę odgrywają w niej emocje i doświadczenia malucha.
Zabawa symboliczna, czyli coś więcej niż ruch rąk
Zwracając uwagę na zachowanie dziecka w trakcie zabawy, dorośli zauważają, że w pewnym momencie zajęcie to przestaje polegać tylko na:
• manipulowaniu
• gryzieniu
• stukaniu
• rzucaniu.
Zaczyna ona przyjmować zupełnie inny charakter. Zabawa „na niby” to właśnie ten czas, w którym pojawia się myślenie symboliczne.
Zabawa symboliczna w praktyce
Przykładami takich zabaw mogą być:
• karmienie misia pustą łyżką,
• dawanie napoju lalce z pustego kubeczka,
• przykładanie drewnianego klocka do ucha i udawanie, że to telefon.
Zabawa symboliczna opiera się na wyobraźni dziecka. Zwykłe przedmioty zyskują zupełnie nowe znaczenia, a maluch wciela się w różne role społeczne.
Co daje dziecku zabawa symboliczna?
Zabawa symboliczna wpływa na:
• wyobraźnię,
• elastyczność poznawczą,
• kreatywność,
• pamięć,
• wzbogacenie słownictwa,
• poczucie sprawczości i kontroli,
• regulację emocjonalną,
• umiejętności społeczne.
Wszystkie te obszary i nabyte w nich umiejętności wpływają na przyszły rozwój małego dziecka.
Przestrzeń dla wyobraźni
Wielu dorosłych ma przekonanie, że im bardziej zabawki są:
• skomplikowane,
• interaktywne,
• świecące,
• grające,
tym lepiej dla dziecka i jego zabawy, natomiast to właśnie te prostsze przedmioty są najbardziej rozwojowe dla najmłodszych.
Etapy rozwoju zabawy symbolicznej
Dziecko zaczyna od prostych gestów, które zawierają elementy zabawy symbolicznej. Opanowanie tych początkowych umiejętności przechodzi stopniowo w dłuższe, bardziej rozbudowane historie.
Codzienne sytuacje, takie jak:
• wizyta u lekarza,
• przyrządzanie posiłków,
• opieka nad dzieckiem,
najlepiej kształtują możliwości do zabawy.
Wsparcie zabawy symbolicznej
W takim razie, jak rodzice lub opiekunowie mogą wspierać dzieci w rozwoju zabawy symbolicznej? Przydatne może okazać się:
• tworzenie przestrzeni sprzyjającej zabawie,
• wykorzystanie przedmiotów o nietypowej strukturze lub niejednoznacznym sposobie wykorzystania (np. kartonowe pudełka, kawałki pociętego materiału, drewniane klocki),
• dostosowywanie się do wykreowanej przez dziecko rzeczywistości poprzez bycie kompanem w zabawie,
• zauważanie symboli nadawanych przez dziecko i nazywanie ich.
Proces, który wymaga zaufania
Dziecko od dorosłego potrzebuje zaufania w tym procesie. Wszelkie próby poprawiania wykreowanej zabawy mogą być zniechęcające i rozpraszające. To rodzic lub opiekun powinien uważnie podążać za pomysłami dziecka.
Dzięki temu zyskuje ono możliwość przepracowania realnych sytuacji, które wzbudzają w nim lęk. Poprzez zabawę symboliczną łatwiej jest mu oswoić się z trudnościami.
Jakie sygnały wskazują, że zabawa „na niby” staje się trudnością?
Pierwsze oznaki trudności, które mogą zauważyć rodzice lub opiekunowie, dotyczą zazwyczaj:
• braku lub opóźnienia zabawy symbolicznej, mogącej przejawiać się w używaniu przedmiotów tylko w sposób dosłowny,
• schematyczności, sztywności i powtarzalności w zabawie,
• braku łączenia czynności w ciągi przyczynowo-skutkowe,
• trudności w zakresie wyobraźni,
• szybkiej rezygnacji z zabawy lub niskiej motywacji do jej kontynuowania.
Przyczyny zaburzeń zabawy symbolicznej
Problemy związane z zabawą symboliczną mogą przybierać różne formy w zależności od obszarów, z których wynikają te trudności. Mogą być one skutkiem:
• opóźnień w rozwoju emocjonalnym,
• opóźnień w rozwoju mowy,
• zaburzeń ze spektrum autyzmu.
Nie zawsze jednak opóźnienie zabawy symbolicznej wskazuje na zaburzenie. Każde dziecko rozwija się w indywidualnym tempie, a wszelkie trudności wynikać mogą także z czynników środowiskowych, które są przejściowe.
Link do pobrania darmowego e-booka TUTAJ
